Przy sadzeniu roślin do oczka wodnego pierwsza decyzja dotyczy strefy głębokości – jedne gatunki rosną przy brzegu, inne w płytkiej wodzie, a jeszcze inne dopiero na głębokości 40-80 cm. Od tego zależy, czy rośliny szybko się przyjmą, zasłonią techniczne krawędzie zbiornika i ograniczą nagrzewanie wody latem. Liczy się też tempo wzrostu, bo część gatunków po jednym sezonie zajmuje kilka razy więcej miejsca, niż sugeruje mała doniczka ze sklepu.
W tekście znajdziesz podział roślin do oczka według stref, przykłady sprawdzonych gatunków oraz wskazówki, które sadzić w małych zbiornikach, a które lepiej zostawić do większych oczek. Dalej przechodzimy do konkretnych wyborów: co posadzić dla cienia, co pomaga utrzymać czystszą taflę i które gatunki nie sprawiają problemów w pielęgnacji.
Jak podzielić rośliny do oczka wodnego według stref sadzenia?
Najpierw sprawdź półki wodne, a dopiero potem wybierz gatunki. Oczko dzieli się na 4 strefy według głębokości wody nad podłożem lub koszem. Taki układ ułatwia rozplanowanie nasadzeń i od razu pokazuje, ile miejsca przeznaczyć na rośliny brzegowe, pływające i sadzone głębiej. Gdy zbiornik ma tylko jeden poziom, rośliny szybciej zaczynają konkurować o miejsce, a całość trudniej ułożyć w spokojną, naturalną kompozycję.
Najwygodniejszy podział wygląda tak:
- strefa bagienna – stale mokre podłoże, woda do 0-10 cm; rosną tu gatunki przy samym brzegu, które znoszą zalewanie korzeni, ale nie potrzebują głębokiego zanurzenia
- strefa płytka – zwykle 10-25 cm wody nad bryłą korzeniową; to miejsce dla zwartej zieleni przy linii brzegu i niższych roślin, które osłaniają folię lub obrzeże
- strefa średnia i głębsza – najczęściej 30-80 cm, czasem więcej; sadzi się tu rośliny zakorzenione w koszach, które budują środek zbiornika i porządkują taflę wody
- powierzchnia wody – bez sadzenia w podłożu; rośliny swobodnie unoszą się na tafli i pobierają składniki prosto z wody
Przy oczku o powierzchni 4-6 m2 zwykle wystarczą 3 poziomy głębokości i fragment płytkiego brzegu. W większym zbiorniku lepiej zostawić przynajmniej 20-30% linii brzegowej bez gęstych nasadzeń, żeby woda nie wyglądała jak zarośnięta misa. Środek oczka też nie powinien być całkowicie przykryty liśćmi. Wolna tafla przydaje się latem, kiedy chcesz ocenić przejrzystość wody albo wyłowić nadmiar glonów nitkowatych.
Jeśli projektujesz zbiornik od zera, rozmieść półki schodkowo co 15-20 cm głębokości. W gotowej misie ogrodowej trzeba dopasować rośliny do istniejących poziomów, a brakujące wysokości wyrównać cegłą, ażurową podstawką albo dodatkowym koszem ustawionym wyżej. To pozwala uniknąć sytuacji, w której jedne rośliny trafią za głęboko, a inne będą przesychać przy niskim stanie wody.
Na tym etapie dobrze od razu ustalić proporcje. W oczku ozdobnym zwykle sprawdza się układ, w którym strefa bagienna i płytka zajmują łącznie około 30-40% obrzeża, rośliny głębszej wody 20-30%, a reszta zostaje otwarta. Gatunki do każdej strefy najlepiej wybierać osobno, bo rośliny pływające, brzegowe i sadzone głębiej rosną w różnym tempie i inaczej zajmują miejsce.
Które rośliny pływające sprawdzą się w małym i dużym oczku?
W małym oczku trzeba pilnować jednej rzeczy: rośliny pływające mają dawać cień, a nie zamknąć całą taflę po trzech tygodniach. W zbiorniku o powierzchni 2-4 m2 zwykle wystarczą 2-3 niewielkie egzemplarze albo jedna szybko rosnąca roślina, regularnie przerzedzana. Gdy na starcie wrzucisz ich za dużo, odetniesz światło także roślinom zanurzonym, a latem tafla będzie sprawiać wrażenie ciężkiej i zarośniętej.
Do małych oczek najlepiej nadają się gatunki, które łatwo utrzymać w ryzach i które nie tworzą od razu zwartej warstwy:
- hiacynt wodny – tworzy dekoracyjne rozety i długie korzenie, dobrze zacienia wodę, ale potrzebuje ciepłego lata; poniżej 15°C rośnie słabo, więc w chłodniejszym sezonie efekt bywa krótszy
- żabiściek pływający – rośnie spokojniej niż najszybciej rozrastające się gatunki, dobrze wygląda w naturalnych oczkach i łatwo go przenieść albo ograniczyć
- salwinia pływająca – wygląda lekko, nadaje się do małych mis wodnych i płytkich zbiorników, najlepiej prezentuje się w osłoniętym miejscu, bez silnego wiatru
- pistia rozetkowa – atrakcyjna, z grubszymi rozetami niż salwinia, wymaga ciepłej wody i lepiej sprawdza się w małych oczkach ustawionych w pełnym słońcu
W większym zbiorniku można pozwolić sobie na mocniejszy cień i luźniejszy układ roślin na tafli. Oczko o powierzchni 8-15 m2 dobrze znosi kilka grup pływających gatunków, pod warunkiem że 40-60% lustra wody pozostanie odsłonięte. Taki zapas poprawia wygląd zbiornika i ułatwia wymianę gazową podczas upałów.
W większych oczkach sprawdzają się gatunki o szybszym tempie wzrostu albo takie, które w małej wodzie szybko zrobiłyby tłok:
- żabiściek pływający – nadaje się także do większych zbiorników, bo tworzy naturalne skupiska i dobrze wygląda przy brzegu
- hiacynt wodny – posadzony w większej liczbie daje wyraźny efekt dekoracyjny i ogranicza nagrzewanie się wody w lipcu i sierpniu
- salwinia pływająca – przy większej powierzchni sprawdza się jako uzupełnienie między większymi rozetami innych gatunków
- rzęsa wodna – pasuje raczej do zbiorników naturalistycznych i dużych, gdzie można ją stale wybierać z powierzchni; w małym oczku zwykle szybko wymyka się spod kontroli
Jeśli w oczku pływają ryby, szczególnie karasie albo koi, lepiej wybierać rośliny z mocniejszym systemem korzeniowym i liczyć się z tym, że część z nich będzie podgryzana albo rozbijana ruchem wody. W takim układzie lepiej sprawdza się hiacynt wodny niż drobna salwinia. Przy bardzo małej tafli, poniżej 1,5 m2, bezpieczniej zostać przy jednej odmianie i przez 2-3 tygodnie obserwować tempo przyrostu, zamiast od razu mieszać kilka gatunków.
Przy zakupie patrz najpierw na tempo rozrastania, a dopiero potem na wygląd liści. Roślina, która w centrum ogrodniczym zajmuje doniczkę 10 cm, po miesiącu potrafi pokryć powierzchnię kilka razy większą. Dlatego do małego oczka lepszy będzie spokojniejszy zestaw 1-2 gatunków, a do dużego można wprowadzić większą różnorodność bez ryzyka, że tafla zniknie pod zieloną warstwą.
Jakie gatunki posadzić w strefie płytkiej przy brzegu?
Na półce zalanej na 10-30 cm najlepiej sadzić gatunki o wyraźnym pokroju, które po jednym sezonie nie rozrastają się nadmiernie. W tej strefie najłatwiej zbudować przejście między lądem a wodą, więc liczy się wysokość, tempo wzrostu i to, czy liście nie położą się na tafli po większym deszczu. W małym oczku lepiej ograniczyć się do 2-4 gatunków powtarzanych w grupach, bo zbyt duża mieszanka daje chaotyczny efekt i utrudnia późniejsze cięcie. Przy brzegu o długości 3-4 m zwykle wystarczą 3 kępy roślin pionowych, 2 kępy niższych i 1 akcent z dekoracyjnych liści albo kwiatów.
W tej strefie dobrze sprawdzają się gatunki, które rosną stabilnie i bez problemu zimują w gruncie lub w koszach:
- pałka miniaturowa – nadaje się do małych zbiorników, zwykle dorasta do 60-100 cm, daje pionowy akcent i nie wygląda tak ciężko jak pełnowymiarowe pałki
- sit rozpierzchły – tworzy smukłe, architektoniczne kępy, pasuje do nowoczesnych i prostych oczek, zwykle osiąga 40-80 cm
- tatarak zwyczajny i jego odmiany – sprawdza się tam, gdzie brzeg ma wyglądać naturalnie; odmiany karłowe lepiej pasują do niewielkich oczek niż forma podstawowa
- kosaciec żółty – odporny, kwitnie zwykle w maju i czerwcu, dorasta do 80-120 cm; potrzebuje miejsca, więc w małym zbiorniku wystarczy 1 kępa
- tojeść rozesłana – niska, płożąca, szybko zakrywa brzegi koszy i folii, dobrze wypełnia puste miejsca między wyższymi roślinami
- pontederia sercowata – tworzy zwarte kępy, ma dekoracyjne liście i kwitnie latem; najlepiej wygląda sadzona po 2-3 egzemplarze obok siebie
- jeżogłówka gałęzista – pasuje do naturalnych nasadzeń, potrzebuje więcej przestrzeni i lepiej wygląda w średnich oraz dużych oczkach
Jeśli brzeg widać z tarasu albo z miejsca, w którym siedzisz najczęściej, ustaw rośliny warstwami. Z tyłu daj wyższe kępy, na przykład kosaciec albo pałkę miniaturową, przed nimi tatarak lub pontederię, a najbliżej lustra wody coś niskiego, jak tojeść. Taki układ zasłania techniczne krawędzie zbiornika i nie odcina widoku na wodę. Przy oczku o szerokości do 2 m rośliny wyższe niż 120 cm zwykle zaczynają dominować w całej kompozycji.
W małym zbiorniku lepiej omijać gatunki, które w tej strefie rosną zbyt agresywnie. Pełnowymiarowe pałki, trzciny i manna mielec łatwo posadzić, ale później szybko wychodzą poza wyznaczone miejsce. Po 2-3 sezonach potrafią zagłuszyć spokojniejsze nasadzenia i zasłonić taflę. W oczku poniżej 6 m2 rozsądniej sięgać po odmiany karłowe albo rośliny tworzące zwarte kępy.
Przy samym brzegu lepiej wygląda powtórzenie jednego gatunku w 2-3 miejscach niż sadzenie każdej kępy z innej rośliny. Dwa kosze pontederii po obu stronach zejścia do wody albo trzy grupy tataraku w równych odstępach dają porządek, którego często brakuje w amatorskich nasadzeniach. Jeśli chcesz uzyskać swobodniejszy efekt, połącz jeden gatunek pionowy z jednym rozrastającym się nisko przy wodzie. Taki zestaw daje czysty układ i nie zabiera miejsca roślinom z głębszych partii zbiornika.
Co wybrać do głębszej wody, żeby oczko wyglądało naturalnie?
Przy głębokości od 40 cm w dół sadź gatunki, które uspokajają środek zbiornika i zostawiają między liśćmi wolną taflę wody. Lepiej sprawdzają się 2-3 wyraźne akcenty niż wiele różnych roślin posadzonych obok siebie. W oczku o powierzchni 6-8 m2 zwykle wystarczą 1-2 lilie wodne o średniej sile wzrostu i ewentualnie jeden gatunek o innym liściu albo kwiecie. Taki układ nie rozbija tafli na drobne plamy zieleni.
Do tej strefy najlepiej pasują grzybienie, bo ich liście leżą na wodzie, a kwiaty są dobrze widoczne przez cały sezon. Odmiany karłowe sadzi się zwykle na 30-50 cm głębokości, średnie na 50-80 cm, a silnie rosnące nawet na 80-120 cm. Do mniejszych oczek lepiej wybierać odmiany o rozpiętości liści do około 60-80 cm, bo duże kępy szybko przykrywają zbyt dużą część lustra wody. Jeśli zbiornik ma co najmniej 5-6 godzin słońca dziennie, grzybienie kwitną znacznie lepiej niż w miejscu zacienionym przez drzewa albo altanę.
Poza grzybieniami można dodać 1 gatunek wynurzony, ale tylko tam, gdzie środek oczka ma szerszą półkę albo stabilny kosz ustawiony głębiej. Dobrze sprawdzają się rośliny o wyraźnej sylwetce:
- grążel żółty – daje mocny, naturalny efekt i pasuje do większych oczek od około 10 m2; potrzebuje miejsca, bo liście i kłącza szybko się rozrastają
- ponikło igłowate – wygląda lżej, tworzy pionowe, cienkie pędy i nie daje ciężkiego efektu; pasuje do prostszych, nowocześniejszych kompozycji
- strzałka wodna – ma wyraźny rysunek liści i białe kwiaty latem; dobrze wygląda przy przejściu między strefą płytką a głębszą
Naturalny układ opiera się na powtarzalności, a nie na kolekcji pojedynczych okazów. Jeśli przy brzegu rosną już irysy, pałki miniaturowe albo tatarak, w głębszej części lepiej zostawić spokojniejszy zestaw oparty głównie na liściach pływających. W oczku w swobodnym stylu dobrze wygląda przesunięcie roślin z centrum lekko na bok, tak żeby tafla nie była przecięta idealnie symetrycznie. W zbiornikach formalnych lepiej trzymać osie i sadzić rośliny równiej.
Zadbaj też o skalę. Woda powinna pozostać widoczna, bo to ona buduje głębię i odbicia. W oczku 4-6 m2 rośliny z tej strefy powinny docelowo zasłaniać około 30-40% powierzchni tafli. Przy większych zbiornikach można dojść do około 50%, jeśli obok rosną też gatunki pływające używane oszczędnie. Gdy liście zaczynają nachodzić jeden na drugi i wypychają się ku brzegom, kompozycja traci lekkość, a środek zbiornika wygląda na przeładowany.
Jak dobrać rośliny do oczka wodnego tak, żeby woda nie zarastała zbyt szybko?
Przy oczku o powierzchni 4-6 m2 trzymaj się prostego limitu: rośliny powinny zająć około 50-60% lustra wody w szczycie sezonu, a nie w maju tuż po posadzeniu. Taki zapas zostawia miejsce na rozrost liści, kwitnienie i swobodny ruch wody. Gdy półki od początku są wypełnione po brzegi, w lipcu robi się tłoczno – liście nachodzą na siebie, światło słabiej dociera do wody, a całość wygląda ciężko. Lepiej posadzić o 1-2 kosze mniej i uzupełnić nasadzenia po sezonie, niż od razu przerzedzać nadmiar.
Najwięcej miejsca zabierają gatunki silnie kłączowe oraz te, które szybko budują masę liści. W małym zbiorniku szczególnej kontroli wymagają pałki, trzciny, manna mielec, jeżogłówka oraz część dużych irysów wodnych i strzałek. Posadzone bez ograniczeń w gruncie potrafią w 2 sezony wejść na sąsiednie półki. Jeśli chcesz użyć takich roślin, sadź je w ażurowych koszach o średnicy 25-35 cm i zostaw przynajmniej 40-60 cm odstępu od kolejnej silnie rosnącej kępy.
Spokojniejszy efekt dają gatunki, które zachowują zwarty pokrój i rosną przewidywalnie. Przy brzegu dobrze sprawdzają się:
- ponikło igłowate – niskie, nie zasłania tafli, tworzy lekką kępę
- sit rozpierzchły lub drobniejsze sity ozdobne – pionowy rysunek bez agresywnego rozłogu
- tojeść rozesłana „Aurea” – miękko schodzi ku wodzie, łatwo ją skrócić
- kaczeniec – daje wyraźny sezonowy akcent, a później nie tworzy gęstej ściany liści
- niezapominajka błotna – wypełnia puste miejsca przy brzegu, nie dominuje wyższych kęp
W środkowej i głębszej części zbiornika pilnuj proporcji między roślinami o liściach pływających a wolną taflą. Jedna lilia wodna o średniej sile wzrostu zwykle wystarcza na 2-3 m2 powierzchni. W mniejszym oczku lepiej wybrać odmianę karłową, niż sadzić silniejszą i ciąć liście przez całe lato. Zbyt duże odmiany szybko przykryją wodę, a wtedy środek zbiornika straci lekkość, nawet jeśli brzegi są dobrze rozplanowane.
Przy zakupie patrz przede wszystkim na docelową szerokość kępy, a nie na liczbę sadzonek w doniczce. To ona pokazuje, czy po dwóch latach między roślinami zostanie 20 cm wolnej przestrzeni, czy wszystko zleje się w jedną masę. Jeśli etykieta podaje rozpiętość 80-120 cm, taka roślina nie nadaje się na front małego oczka. Na krótkim brzegu o długości 3-4 m lepiej powtarzać 2-3 sprawdzone gatunki, niż sadzić po jednej sztuce z sześciu różnych.
Tempo zarastania ogranicza też sposób nawożenia. Rośliny wodne dokarmiaj punktowo, najlepiej tabletkami do koszy, 1-2 razy w sezonie zgodnie z siłą wzrostu gatunku. Granulowany nawóz wsypany luzem do podłoża albo na półki zwykle kończy się nadmiarem składników w wodzie i szybkim przyrostem zielonej masy tam, gdzie nie jest potrzebna. W oczku ozdobnym lepiej utrzymać umiarkowany wzrost, niż wyciskać z każdej kępy maksymalny rozmiar.
Jeśli po jednym sezonie rośliny stykają się liśćmi już w czerwcu, to sygnał do korekty. Wystarczy usunąć najsilniejszą kępę z brzegu, podzielić przerośnięty kosz albo wymienić jedną odmianę lilii na słabszą. Taką poprawkę zrobisz szybciej i taniej niż porządkowanie zbiornika, w którym po dwóch latach każda wolna przestrzeń jest już zajęta.
Które gatunki kwitną najdłużej i dobrze znoszą polskie warunki?
Jeśli chcesz mieć kolor od czerwca do września, wybieraj gatunki, które kwitną długo albo wypuszczają kolejne kwiaty przy stałym poziomie wody. W polskim klimacie najlepiej sprawdzają się rośliny zimujące w oczku bez wykopywania albo takie, które po chłodnym maju szybko wracają do wzrostu. Efektowne nowości często przegrywają z dobrze sprawdzonymi bylinami wodnymi i błotnymi, zwłaszcza w chłodniejsze lato.
Najdłużej dekoracyjne są zwykle:
- grzybienie „Nymphaea” – przy dobrze dobranej odmianie kwitną od czerwca do września, czasem dłużej; jeden kwiat utrzymuje się zwykle 3-5 dni, a roślina stale tworzy kolejne pąki; do polskich oczek lepiej wybierać odmiany mrozoodporne niż tropikalne
- kosaciec żółty „Iris pseudacorus” – kwitnie krócej, zwykle 2-3 tygodnie w maju i czerwcu; dobrze znosi mróz, okresowe wahania poziomu wody i cięższe podłoże; sprawdza się tam, gdzie delikatniejsze odmiany wypadają po zimie
- tojeść rozesłana „Lysimachia nummularia” – daje drobne żółte kwiaty od czerwca do sierpnia, szczególnie na słonecznym brzegu; szybko osłania też krawędź oczka
- pontederia sercolistna „Pontederia cordata” – kwitnie od lipca do września, czasem do pierwszych chłodów; najlepiej rośnie w ciepłym, słonecznym miejscu i w wodzie na 10-20 cm nad koszem
- strzałka wodna „Sagittaria sagittifolia” – kwitnie latem przez kilka tygodni, zwykle od czerwca do sierpnia; dobrze zimuje i pasuje do naturalnych zbiorników
- żabieniec babka wodna „Alisma plantago – aquatica” – kwitnie długo, od czerwca do sierpnia, czasem do września; daje lżejszy efekt niż irysy i lepiej wygląda w luźniejszych nasadzeniach
W pełnym słońcu, przez co najmniej 6 godzin dziennie, najpewniejszy efekt dają grzybienie i pontederia. W półcieniu lepiej radzą sobie tojeść i część roślin brzegowych, choć kwiatów będzie mniej. W chłodniejszym, wietrznym miejscu najstabilniej zachowują się kosaciec żółty i strzałka wodna, bo późnowiosenne spadki temperatury rzadziej zatrzymują je na kilka tygodni.
Po kwitnieniu też zostaje dobry efekt. Grzybienie utrzymują dekoracyjne liście do jesieni, pontederia zachowuje zwarty pokrój, a kosaciec po przekwitnięciu dalej buduje wyraźny akcent przy brzegu. Żabieniec i strzałka wyglądają lżej, więc pasują tam, gdzie przejście między strefą płytką a otwartą wodą ma być spokojniejsze.
W małym oczku lepiej oprzeć nasadzenia na 2-3 gatunkach kwitnących w różnych terminach niż sadzić po jednej sztuce z sześciu różnych roślin. Prosty układ wygląda tak: jedna lilia wodna w środku, przy brzegu kępa kosaćca albo pontederii i niższy gatunek z dłuższym kwitnieniem, na przykład tojeść. Taki zestaw daje kwiaty od późnej wiosny do końca lata bez wrażenia przeładowania.
Jak sadzić rośliny wodne, żeby dobrze się przyjęły i nie zdominowały zbiornika?
Kosz ustaw tak, żeby górna warstwa podłoża znalazła się 2-5 cm pod warstwą żwiru. Ziemia nie wypływa wtedy po pierwszym nalaniu wody, a kłącza nie odsłaniają się przy falowaniu. Większości roślin wodnych wystarcza ciężkie, gliniaste podłoże bez torfu i kory. Ziemia uniwersalna z worka szybko mąci wodę i oddaje zbyt dużo składników, więc po kilku tygodniach zamiast czystej tafli pojawiają się glony i muł na półkach.
Wielkość kosza dobierz do siły wzrostu, a nie do samej sadzonki. Dla drobnych roślin strefy bagiennej zwykle wystarcza pojemnik 19-23 cm. Dla irysów, strzałek i tataraku lepszy będzie 28-35 cm, a dla lilii wodnych jeszcze szerszy. W zbyt małym koszu korzenie wypełniają całość już w jednym sezonie i roślina zaczyna wypychać się ponad podłoże. Przy gatunkach ekspansywnych pojemnik działa też jak bariera – łatwiej utrzymać porządek i wyjąć roślinę do podziału bez rozbierania półki.
Sadzonkę wkładaj ciasno, ale bez łamania korzeni. Kłącza irysów i podobnych gatunków układaj poziomo, z pąkiem skierowanym do środka wolnego miejsca w koszu, żeby roślina miała przestrzeń na wzrost przez kolejne miesiące. Lilie wodne sadzi się inaczej niż wiele bylin ogrodowych – kłącze układa się skośnie, częścią wzrostową bliżej środka, a starszą częścią bliżej brzegu pojemnika. Po posadzeniu przykryj wierzch 2-3 cm płukanego żwiru o frakcji 8-16 mm. Ryby nie rozgrzebią ziemi, a woda pozostanie klarowniejsza.
Świeżo posadzonych roślin nie opuszczaj od razu na docelową głębokość, jeśli liście mają krótki ogonek albo wcześniej rosły w płytkim pojemniku handlowym. Najpierw ustaw kosz wyżej – na cegle, pustaku lub dodatkowej półce – a po 7-14 dniach obniż go niżej. Ten sposób sprawdza się przy grzybieniach, pontederii i części roślin błotnych przenoszonych do chłodniejszej wody. Liście szybciej dochodzą do tafli, a roślina nie traci energii na wydłużanie pędów zaraz po przesadzeniu.
Zostaw większe odstępy, niż podpowiada wygląd młodych sadzonek. Między koszami roślin o średniej sile wzrostu zwykle wystarcza 30-40 cm wolnej przestrzeni, a przy silniejszych 50-70 cm. Lepiej wygląda kilka wyraźnych grup niż gęsta mozaika z pojedynczych sztuk. Jeśli sadzisz po dwie lub trzy kępy tego samego gatunku, ustaw je nieregularnie, ale w podobnych odstępach. Zbiornik od razu wygląda spokojniej, a cięcie po sezonie jest prostsze.
Najlepszy termin sadzenia przypada od maja do lipca, gdy woda ma przynajmniej 12-15°C. W chłodnym kwietniu wiele roślin stoi w miejscu, a świeżo posadzone egzemplarze łatwo podgniwają po nocnych spadkach temperatury. Jesienne sadzenie ma sens głównie wtedy, gdy przenosisz dobrze ukorzenione kosze z innego zbiornika i możesz od razu ustawić je na właściwej głębokości.
Po posadzeniu usuń liście połamane, zżółknięte i te, które leżą w wodzie bez dostępu do światła. Przez pierwsze 3-4 tygodnie obserwuj, czy roślina wypuszcza nowe przyrosty, czy stoi w miejscu. Jeśli po tym czasie liście drobnieją, bledną albo przewracają się mimo dobrej głębokości, problem zwykle leży w zbyt małym koszu, zbyt lekkim podłożu albo zbyt ciasnym ustawieniu obok silniejszego gatunku.
