Pszczoły, trzmiele i inne zapylacze potrzebują naszej pomocy, bo ich środowisko życia stale się kurczy. Jednym z najprostszych sposobów wsparcia jest sadzenie roślin, które dostarczają im pożywienia. W tym artykule omawiamy, jakie gatunki roślin najlepiej spełniają tę funkcję, jakie kolory przyciągają pszczoły i co jeszcze można zrobić, żeby ogród oraz balkon stały się miejscem przyjaznym dla tych pożytecznych owadów.
Dlaczego warto sadzić kwiaty przyjazne pszczołom?
Pszczoły odpowiadają za zapylanie ogromnej części roślin, które są podstawą codziennego pożywienia. Większość upraw owocowych i warzywnych nie wydałaby plonów bez ich udziału. Wiele dziko rosnących roślin również potrzebuje zapylenia, żeby się rozmnażać i utrzymać w krajobrazie. Liczebność pszczół zmniejsza się z powodu intensyfikacji rolnictwa, stosowania chemicznych środków ochrony roślin, utraty siedlisk oraz zmian klimatycznych. Ogród, w którym rosną rośliny miododajne, może stać się dla pszczół miejscem, gdzie znajdą pokarm i schronienie. Dotyczy to zarówno ogrodów wiejskich, jak i miejskich działek czy balkonów.
Sadzenie kwiatów przyjaznych pszczołom ma wymierny wpływ na środowisko. Rośliny kwitnące przez długi czas w sezonie zwiększają dostępność nektaru i pyłku oraz wspierają różne gatunki zapylaczy. Korzystają z nich pszczoły miodne, dzikie pszczoły samotnice, trzmiele i muchówki.
Jakie kwiaty przyciągają pszczoły w ogrodzie?
Nie wszystkie rośliny ozdobne są atrakcyjne dla pszczół. Wiele nowoczesnych odmian, zwłaszcza o pełnych kwiatach, nie produkuje pyłku ani nektaru. Pszczoły odwiedzają przede wszystkim te gatunki, które oferują im realne źródło pożywienia i są łatwo dostępne.
W ogrodzie warto sadzić gatunki o prostych kwiatach, które kwitną długo i w różnym czasie sezonu. Dobrym wyborem będą byliny, rośliny jednoroczne, a także niektóre krzewy i drzewa.
Do roślin najczęściej odwiedzanych przez pszczoły należą:
- Lawenda wąskolistna
- Jeżówka purpurowa
- Szałwia omszona
- Kocimiętka Faassena
- Chaber bławatek
- Facelia błękitna
- Nagietek lekarski
- Nachyłek okółkowy
- Słonecznik zwyczajny
- Mniszek lekarski
- Koniczyna czerwona i biała
- Ogórecznik lekarski
- Werbena patagońska
Pszczoły dobrze orientują się w przestrzeni i zapamiętują miejsca, w których znajdują kwiaty o wysokiej zawartości cukrów w nektarze. W ogrodach, gdzie przez cały sezon kwitnie coś miododajnego, będą wracać regularnie i chętnie.
Balkon przyjazny pszczołom
Nawet niewielka przestrzeń na balkonie może służyć jako punkt wsparcia dla zapylaczy. W warunkach miejskich, gdzie dostęp do naturalnych źródeł nektaru jest ograniczony, rośliny w donicach stają się realnym miejscem żerowania dla pszczół.
Do uprawy w pojemnikach najlepiej wybierać gatunki o długim i intensywnym kwitnieniu. Rośliny powinny być sadzone w grupach, a nie pojedynczo, ponieważ łatwiej wtedy zostaną zauważone z powietrza.
Na balkonie sprawdzają się:
- Lawenda wąskolistna
- Bazylia pospolita
- Mięta pieprzowa
- Tymianek właściwy
- Nagietek lekarski
- Ogórecznik lekarski
- Żmijowiec zwyczajny
- Krwawnik pospolity
- Rozmaryn lekarski
- Werbena cytrynowa
Warto unikać odmian ozdobnych, które zostały wyhodowane z myślą o wyglądzie, nie o pożytku dla zapylaczy. Jeżeli to możliwe, dobrze jest zrezygnować z chemicznych środków ochrony roślin również w uprawie balkonowej. Woda w płytkim naczyniu z drobnymi kamieniami może pełnić rolę poidełka.
Jakie kolory kwiatów przyciągają pszczoły?
Pszczoły mają inny zakres widzenia barw niż człowiek. Nie rozpoznają czerwieni, ale są bardzo wrażliwe na odcienie niebieskiego, fioletu i żółci. Widzą także światło ultrafioletowe, które często tworzy na płatkach swoiste „wzory naprowadzające” prowadzące do nektaru. Kwiaty z takimi cechami są dla nich bardziej wyraźne i łatwiejsze do zlokalizowania.
W praktyce oznacza to, że najchętniej odwiedzają rośliny o kwiatach:
- niebieskich – np. ogórecznik, chaber bławatek, kocimiętka
- fioletowych – np. lawenda, szałwia, żmijowiec
- żółtych – np. nachyłek, mniszek, koniczyna żółta
- białych – np. krwawnik, rumianek, gipsówka
W ogrodzie dobrze jest mieszać kolory, ale z przewagą tych, które mieszczą się w zakresie pszczelego widzenia. Ozdobność ogrodu nie musi się wtedy kłócić z jego funkcją pożytkową.
Jakie inne działania wspierają pszczoły w ogrodzie?
Ogród przyjazny pszczołom to kwestia doboru kwiatów oraz warunków, w jakich zapylacze mogą żerować, odpoczywać i rozmnażać się. Pszczoły, zwłaszcza dzikie gatunki, potrzebują miejsc schronienia. Większość z nich nie żyje w ulach, ale gniazduje samotnie — w ziemi, w suchych łodygach, szczelinach drewna, murach czy ścianach.
Warto zostawić fragment ogrodu w stanie bardziej naturalnym: kawałek niekoszonej łąki, kępę suchych bylin, stos kamieni, kilka gałęzi czy fragment pnia. Takie struktury są zasiedlane przez pszczoły samotnice, trzmiele i inne zapylacze. Dobrym uzupełnieniem są domki dla owadów, ale tylko wtedy, gdy są wykonane prawidłowo — z twardego, nieimpregnowanego drewna, z otworami gładko wywierconymi i zabezpieczonymi przed wilgocią.
Kolejną sprawą jest unikanie pestycydów. Nawet środki reklamowane jako bezpieczne dla owadów zapylających mogą im szkodzić, zwłaszcza gdy są stosowane w okresie kwitnienia. Zamiast chemii warto sięgać po metody mechaniczne, naturalne wyciągi roślinne lub przyjmować większy margines tolerancji na obecność szkodników.
Pszczoły potrzebują także wody. Płytkie poidełko z kamykami albo kawałkiem kory umożliwia im bezpieczne lądowanie i gaszenie pragnienia. W czasie suszy taka miska może być jedynym dostępem do wody w okolicy.
Ostatnim elementem, który realnie wspiera pszczoły, jest wspieranie lokalnego pszczelarstwa. Kupowanie miodu z najbliższej pasieki to sposób, by zachować ciągłość małych gospodarstw i utrzymać różnorodność środowiska.
