Kompost to jeden z najcenniejszych materiałów, jakie można wprowadzić do gleby. Wzbogaca ją, poprawia jej strukturę i przywraca równowagę biologiczną. Rośliny uprawiane w podłożu z dodatkiem kompostu rosną zdrowiej, lepiej się ukorzeniają i są bardziej odporne na niekorzystne warunki. W sezonie ogrodniczym pytanie o to, gdzie kupić kompost, pojawia się bardzo często – ale zanim trafi się do sklepu, warto wiedzieć, z czym ma się do czynienia.
W tym tekście pokazuję, czym dokładnie jest kompost, jakie są jego rodzaje, ile kosztuje, gdzie można go kupić i kiedy lepiej przygotować go samodzielnie. Jeśli zastanawiasz się, jaka opcja będzie najbardziej praktyczna – znajdziesz tu wszystkie informacje potrzebne do podjęcia decyzji.
Czym jest kompost i do czego służy?
Kompost to produkt rozkładu resztek organicznych – materiał powstający w wyniku działania mikroorganizmów, grzybów i drobnych bezkręgowców w warunkach tlenowych. Jego skład zależy od użytych surowców, ale zawsze zawiera dużą ilość próchnicy, makro- i mikroelementów oraz pożytecznych mikroorganizmów glebowych.
W ogrodnictwie stosuje się go przede wszystkim jako nawóz organiczny poprawiający strukturę gleby i wspierający życie biologiczne w podłożu. Kompost działa na wielu poziomach – zwiększa pojemność wodną gleby, poprawia jej napowietrzenie i ułatwia korzeniom dostęp do składników odżywczych. Z tego powodu sprawdza się zarówno na glebach lekkich i piaszczystych, jak i ciężkich, gliniastych.
Kompostu używa się do wzbogacania rabat warzywnych, grządek, trawnika oraz do mieszania z ziemią doniczkową. Regularne dodawanie go do podłoża wzmacnia kondycję roślin i ogranicza konieczność stosowania nawozów mineralnych. Dodatkowo, dzięki zawartości materii organicznej, sprzyja naturalnej odbudowie mikroflory glebowej i zwiększa odporność roślin na czynniki stresowe.
Jakie są rodzaje kompostu?
Rodzaj kompostu zależy przede wszystkim od sposobu jego produkcji i składu surowcowego. W sprzedaży dostępne są zarówno komposty uniwersalne, jak i specjalistyczne, przeznaczone do konkretnych zastosowań. Różnią się strukturą, zawartością składników odżywczych i stopniem dojrzałości:
- Kompost ogrodowy – najczęściej spotykany, produkowany ze zróżnicowanych odpadków roślinnych: skoszonej trawy, liści, resztek warzyw i owoców, gałęzi, chwastów bez nasion. Może być przygotowany samodzielnie w ogrodzie lub kupiony w wersji workowanej.
- Biohumus (kompost z dżdżownic) – produkt przemiany materii dżdżownic kalifornijskich. Ma postać drobnej, sypkiej frakcji o bardzo wysokiej zawartości mikroorganizmów. Stosowany do nawożenia roślin ozdobnych, warzyw i ziół, szczególnie w uprawach doniczkowych i ekologicznych.
- Kompost zielony – powstaje głównie z roślin zielnych, koszonej trawy, liści. Zazwyczaj ma luźniejszą strukturę i niższą zawartość składników mineralnych, ale lepiej poprawia właściwości fizyczne gleby.
- Kompost drzewny – produkowany głównie z rozdrobnionych gałęzi, kory i zrębków. Zawiera mniej azotu, ale dużą ilość stabilnej próchnicy, dlatego nadaje się do poprawy struktury gleb ciężkich.
- Kompost workowany i luzem – forma dystrybucji, która wpływa na wygodę użytkowania. Workowany dostępny jest zazwyczaj w objętości 20–80 litrów. Luzem można kupić większe ilości, często bezpośrednio z kompostowni lub od lokalnych producentów.
Gdzie można kupić kompost?
Kompost jest łatwo dostępny, ale wybór miejsca zakupu zależy od tego, czego oczekujemy – wygody, ceny czy jakości. W sprzedaży dostępne są zarówno komposty uniwersalne, jak i bardziej wyspecjalizowane mieszanki.
- Centra ogrodnicze – to jedno z najpewniejszych miejsc, jeśli zależy na sprawdzonym produkcie. Komposty dostępne w takich punktach są często dobrze opisane, a sprzedawcy mogą doradzić w wyborze.
- Market budowlany – w sezonie wiosennym i letnim kompost workowany można kupić w marketach takich jak Leroy Merlin, Castorama czy Bricomarché. W ofercie są zarówno produkty najtańsze, jak i wyższej jakości, np. z dodatkiem biohumusu.
- Sklepy internetowe – zamawianie online pozwala porównać wiele produktów bez wychodzenia z domu. Warto jednak zwrócić uwagę na koszty dostawy, szczególnie przy większych objętościach.
- Portale ogłoszeniowe i lokalne grupy ogrodnicze – to sposób na zdobycie kompostu luzem w większych ilościach. Często oferują go lokalne kompostownie, rolnicy albo prywatni producenci. W takim przypadku warto dopytać o skład i pochodzenie materiału, ponieważ jakość może być zróżnicowana.
- Kompostownie miejskie – w wielu gminach można odebrać kompost wytwarzany z odpadów zielonych lub bioodpadów komunalnych. Zazwyczaj dostępny jest luzem i w określonych terminach, czasem bezpłatnie dla mieszkańców.
Ile kosztuje kompost i od czego zależy cena?
Cena kompostu zależy głównie od formy, rodzaju surowca i miejsca zakupu. Kompost workowany jest najdroższy w przeliczeniu na litr, ale najwygodniejszy w użyciu. Kompost luzem to opcja bardziej ekonomiczna, choć wymaga własnego transportu i miejsca do przechowywania.
W marketach ogrodniczych worek o pojemności 50 litrów kosztuje zazwyczaj od 11 do 15 zł, w zależności od producenta i zawartości dodatków (np. obornika, biohumusu). Mniejsze opakowania, np. 20-25 litrów, są nieproporcjonalnie droższe – ich cena sięga 7–9 zł, dlatego przy większym zapotrzebowaniu bardziej opłaca się kupować większe objętości.
Kompost luzem dostępny jest najczęściej na tony lub metry sześcienne. Tutaj ceny są zróżnicowane regionalnie, ale zazwyczaj wynoszą od 30 do 100 zł za tonę. Należy do tego doliczyć koszt transportu – w przypadku dużych zamówień to właśnie on stanowi znaczną część wydatku.
Biohumus i komposty specjalistyczne, np. z dodatkiem grzybni mikoryzowej, są wyraźnie droższe. Za worek 50 litrów trzeba zapłacić nawet 40–50 zł, co wynika z bardziej wymagającego procesu produkcji.
W przypadku kompostu z miejskich kompostowni bywa on udostępniany bezpłatnie dla mieszkańców, ale nie zawsze spełnia wysokie wymagania jakościowe. Taki materiał dobrze nadaje się do prac rekultywacyjnych lub użyźniania większych powierzchni, mniej – do donic czy upraw delikatnych roślin.
Jak zrobić własny kompost?
Samodzielne kompostowanie to jeden z najprostszych sposobów na przetworzenie resztek organicznych i uzyskanie wartościowego nawozu. Wymaga nieco uwagi, ale nie jest skomplikowane, jeśli zna się podstawowe zasady.
1. Wybierz miejsce. Kompostownik najlepiej ustawić w cieniu lub półcieniu, bezpośrednio na gruncie. Ziemia umożliwia dostęp mikroorganizmów i dżdżownic z otoczenia, które wspomagają rozkład. Ważne, aby miejsce było osłonięte od wiatru i łatwo dostępne przez cały rok.
2. Przygotuj pojemnik lub pryzmę. Do kompostowania można użyć gotowego kompostownika z tworzywa, drewnianej skrzyni z nieszczelnymi ściankami lub po prostu uformować pryzmę. Konstrukcja powinna zapewniać przewiewność i umożliwiać dostęp do kompostu od dołu.
3. Dodawaj odpowiednie materiały. Kompost powinien zawierać zarówno frakcje bogate w azot (zielone), jak i węgiel (brązowe). Do kompostu można wrzucać:
- resztki warzyw i owoców (bez cytrusów),
- skoszoną trawę (w cienkich warstwach),
- liście, chwasty bez nasion,
- fusy z kawy i herbaty,
- drobno pocięte gałązki, słomę, karton bez nadruku.
Nie należy wrzucać mięsa, nabiału, tłuszczu, chorych roślin, dużych kawałków drewna ani resztek pochodzenia zwierzęcego.
4. Zachowaj proporcje i warstwowanie. Zbyt dużo trawy powoduje gnicie, a nadmiar suchych liści spowalnia rozkład. Dobrze jest układać warstwy naprzemiennie: mokre i suche, bogate w azot i węgiel. Kompost nie może być ani zbyt mokry, ani przesuszony.
5. Przewracaj co kilka tygodni. Przemieszczanie materiału dostarcza tlenu, który jest niezbędny do prawidłowego przebiegu procesów rozkładu. Jeśli kompost śmierdzi, to znaczy, że brakuje w nim tlenu lub zawiera zbyt dużo wilgotnych resztek.
6. Po kilku miesiącach sprawdź dojrzałość kompostu. Gotowy kompost ma ciemny kolor, ziemisty zapach i sypką strukturę. Czas dojrzewania zależy od warunków i rodzaju materiału, ale w ogrodowych warunkach wynosi zwykle od 6 do 9 miesięcy.
Kupiony czy własny? Jaki kompost wybrać?
Decyzja zależy od warunków, jakimi się dysponuje, oraz od tego, jak i gdzie kompost ma być wykorzystywany. Obie opcje mają swoje zalety, ale nie są zamienne w każdej sytuacji.
Własny kompost to dobry wybór dla osób, które mają ogród, dostęp do odpowiednich odpadków roślinnych i miejsce na kompostownik. Daje pełną kontrolę nad składem i jakością, a przy systematycznym uzupełnianiu pryzmy można uzyskać stałe źródło wartościowej materii organicznej. Taki kompost dobrze sprawdza się zarówno na grządkach, jak i do użyźniania rabat.
Kupny kompost bywa wygodniejszy, szczególnie gdy potrzeba większej ilości na raz lub brakuje warunków do samodzielnego kompostowania. Jest też rozwiązaniem tymczasowym dla tych, którzy dopiero zaczynają budować własny system. Komposty workowane są bardziej przewidywalne pod względem struktury i dostępności składników, a komposty specjalistyczne, jak biohumus, sprawdzają się tam, gdzie zależy na precyzyjnym nawożeniu – np. w uprawie roślin doniczkowych.
W praktyce często warto korzystać z obu źródeł. Własny kompost może stanowić podstawę nawożenia, a kupny – uzupełnienie lub awaryjne rozwiązanie w okresie większego zapotrzebowania.
