Zapach bzu kojarzy się z końcem wiosny, jednak termin jego kwitnienia rzadko bywa identyczny w każdym roku. Ten sam krzew potrafi rozwinąć kwiaty na początku maja, a w innym sezonie dopiero pod koniec miesiąca. Wynika to z przebiegu temperatur, tempa nagrzewania się gleby i cech konkretnej odmiany.
W ogrodach spotykane są różne lilaki, które zaczynają kwitnienie w odmiennym czasie. Dzięki temu okres kwiatów może trwać znacznie dłużej niż kilka dni.
W tekście zebraliśmy terminy kwitnienia bzu w Polsce, różnice między odmianami oraz sposoby postępowania, gdy krzew pozostaje bez kwiatów.
Kiedy kwitnie bez w Polsce?
Kwitnienie bzu, czyli lilaka pospolitego, przypada na pełnię wiosny. W większości kraju pierwsze rozwinięte kwiatostany pojawiają się około połowy maja, a w cieplejszych rejonach nawet na początku miesiąca. W chłodniejszych częściach Polski krzew wchodzi w fazę kwitnienia zwykle kilka – kilkanaście dni później.
Najbardziej intensywny okres przypada na drugą połowę maja. Wtedy kwiaty są w pełni rozwinięte, mają najmocniejszy zapach i zachowują trwałość na pędach. Pod koniec miesiąca zaczynają stopniowo przekwitać, choć pojedyncze kwiatostany potrafią utrzymać się jeszcze na początku czerwca.
Na termin wpływa przede wszystkim przebieg wiosny. Ciepły kwiecień przyspiesza rozwój pąków, natomiast długie ochłodzenia wstrzymują ich otwieranie. Dlatego różnice między latami bywają wyraźne, ale zakres połowa maja – początek czerwca pozostaje typowy dla większości ogrodów.
W jakich miesiącach zaczyna i kończy się kwitnienie?
Pierwsze pąki otwierają się zwykle na przełomie kwietnia i maja, choć w wielu ogrodach widoczne są dopiero w połowie maja. Początek zależy od temperatury gleby i tempa ocieplania się nocy. Po chłodnej wiośnie krzew potrafi przesunąć start o kilkanaście dni.
Pełnia przypada na maj. Wtedy większość kwiatostanów rozwija się jednocześnie i utrzymuje zapach przez około dwa tygodnie. W tym okresie bez wygląda najefektowniej i najlepiej znosi ścinanie do wazonu.
Koniec kwitnienia następuje zazwyczaj na przełomie maja i czerwca. W ciepłe lata przekwitanie przyspiesza, natomiast chłodne noce potrafią je wyraźnie wydłużyć. Pojedyncze wiechy pozostają na krzewie jeszcze przez kilka dni, lecz mają już słabszy aromat i jaśniejszy kolor.
Kiedy kwitną najpopularniejsze odmiany bzu?
Lilaki różnią się tempem rozwoju pąków, dlatego krzewy potrafią zakwitać kolejno przez kilka tygodni. Największe odstępy widać między gatunkami a odmianami ogrodowymi.
Najczęściej spotykane w ogrodach wyglądają tak:
- bez pospolity (Syringa vulgaris) – połowa maja, przy ciepłej wiośnie kilka dni wcześniej
- lilak hiacyntowy (Syringa x hyacinthiflora) – początek maja, czasem końcówka kwietnia
- odmiany pełnokwiatowe starego typu – druga połowa maja
- odmiany późne np. „Miss Kim” i lilak drobnolistny – koniec maja – początek czerwca
- lilak węgierski (Syringa josikaea) – początek czerwca
- lilak Meyera (Syringa meyeri) – przełom maja i czerwca, często powtarza kwitnienie latem
Rozpiętość terminów obejmuje około 3 – 4 tygodnie, dlatego kwiaty pojawiają się od końca kwietnia do pierwszych dni czerwca.
Czy można dobrać odmiany, aby bez kwitł przez kilka tygodni?
Tak. Różne gatunki i odmiany lilaków rozpoczynają kwitnienie w innym czasie, dlatego krzewy mogą przejmować je po sobie zamiast otwierać pąki jednocześnie. Przy odpowiednim zestawieniu kwiaty utrzymują się w ogrodzie przez blisko miesiąc.
Najwcześniej pojawiają się lilaki reagujące szybko na wzrost temperatury w kwietniu. Następnie rozwija się bez pospolity w odmianach pojedynczych, kilka dni później odmiany pełne, a na końcu gatunki późniejsze kwitnące na przełomie maja i czerwca.
Aby uzyskać ciągłość kwitnienia, warto połączyć:
- odmianę wczesną – start pod koniec kwietnia lub na początku maja
- klasyczny bez pospolity – połowa maja
- gatunek późny – przełom maja i czerwca
Taki układ sprawia, że jedne wiechy przekwitają, gdy kolejne dopiero się rozwijają. Dzięki temu zapach bzu utrzymuje się w ogrodzie przez wiele tygodni.
Jak wydłużyć kwitnienie bzu w ogrodzie?
Najdłużej kwitną krzewy rosnące w równym tempie, bez nagłych skoków temperatury i przesuszenia gleby. W ogrodzie da się to podtrzymać przez sposób sadzenia i pielęgnację.
Najlepszy efekt daje połączenie kilku działań:
- sadzenie krzewów w miejscach o różnym nasłonecznieniu – część w pełnym słońcu, część w lekkim półcieniu
- utrzymywanie umiarkowanej wilgotności gleby w czasie rozwoju pąków w kwietniu i maju
- wycinanie przekwitłych wiech od razu po kwitnieniu, bez naruszania młodych przyrostów
- nawożenie po kwitnieniu nawozem z przewagą potasu i fosforu, bez nadmiaru azotu
Krzew rosnący w słońcu rozwinie kwiaty szybciej, a egzemplarz w półcieniu kilka dni później. Dzięki temu zapach bzu utrzymuje się w ogrodzie dłużej, mimo że pojedynczy krzew kwitnie przez ograniczony czas.
Dlaczego bez czasem nie kwitnie?
Lilak zawiązuje pąki kwiatowe latem poprzedniego roku. Jesienią są już w pełni uformowane i zimują na końcach pędów. Brak kwiatów wiosną prawie zawsze oznacza, że pąki zostały usunięte albo uszkodzone wcześniej, a nie w sezonie kwitnienia.
Najczęstsze przyczyny:
- cięcie wykonane jesienią lub wczesną wiosną – usunięte zostają pędy z gotowymi pąkami kwiatowymi
- silne przemarznięcie zimą – pąki brunatnieją i zasychają jeszcze przed rozwojem
- zbyt żyzna gleba z dużą ilością azotu – krzew tworzy długie przyrosty liściowe zamiast kwiatów
- głęboki cień – pojawiają się pojedyncze kwiatostany tylko na górze korony
- młode odrosty po silnym odmłodzeniu – potrzebują zwykle 2 – 3 lat, by ponownie zakwitnąć
Warto obejrzeć końcówki pędów wczesną wiosną. Zdrowe pąki są grube i tępe, liściowe pozostają wąskie i ostre. Gdy na krzewie dominują te drugie, sezon minie bez kwiatów, nawet przy dobrej pogodzie.
Czy przycinanie wpływa na termin kwitnienia?
Tak. Lilak tworzy pąki kwiatowe na końcach młodych przyrostów z poprzedniego lata, dlatego termin cięcia decyduje o tym, czy w następnym roku pojawią się kwiaty.
Najbezpieczniej ciąć krzew tuż po przekwitnięciu. Wtedy pozostaje cały sezon na wytworzenie nowych pędów i zawiązanie pąków przed zimą. Opóźnianie cięcia do jesieni usuwa już gotowe zawiązki kwiatów, które są widoczne pod koniec lata jako grubsze, zaokrąglone pąki.
Znaczenie ma także siła cięcia. Lekkie skrócenie przekwitłych wiech pobudza rozgałęzianie i zwykle zwiększa liczbę kwiatów w kolejnym roku. Mocne skrócenie grubych gałęzi powoduje wzrost długich pędów liściowych, które przez pewien czas nie zakwitną.
Po odmładzaniu starego krzewu trzeba odczekać około 2 – 3 sezony. W tym czasie roślina odbudowuje koronę, a dopiero później ponownie tworzy pąki kwiatowe.
Co zrobić, gdy pąki przemarzną wiosną?
Wczesnowiosenne przymrozki uszkadzają już nabrzmiałe pąki. Po kilku dniach stają się brunatne, matowe i zasychają, a z ich wnętrza nie rozwija się kwiatostan. Tego sezonu nie da się już przywrócić, ponieważ lilak nie tworzy zapasowych pąków kwiatowych na tych samych pędach.
Najważniejsze jest wtedy postępowanie z krzewem, aby dobrze przygotował się do kolejnego roku:
- pozostawienie pędów do czasu, aż roślina sama ruszy z liśćmi – widać wtedy, które fragmenty są żywe
- wycięcie martwych końcówek nad pierwszym zdrowym pąkiem liściowym
- utrzymanie stałej wilgotności gleby w maju i czerwcu, gdy roślina buduje nowe przyrosty
- zasilenie po kwitnieniu nawozem z przewagą potasu i fosforu, który sprzyja zawiązywaniu pąków latem
Warto zwrócić uwagę na miejsce sadzenia. Krzew rosnący przy ścianie budynku, żywopłocie lub w lekkim zagłębieniu terenu rzadziej traci pąki, ponieważ temperatura nocą spada tam wolniej. Egzemplarze stojące na otwartej przestrzeni przemarzają najczęściej.
Gdy uszkodzenia powtarzają się co kilka lat, pomaga przesunięcie terminu ruszania wegetacji. Grubsza warstwa ściółki z kory utrzymuje chłodniejszą glebę wczesną wiosną, przez co pąki rozwijają się kilka dni później i częściej omijają okres przymrozków.
