Poplon chroni glebę przed erozją, zatrzymuje składniki pokarmowe i poprawia jej strukturę. Jego uprawa pozwala ograniczyć straty azotu, zahamować rozwój chwastów i przygotować stanowisko pod kolejne zasiewy. Rośliny poplonowe zwiększają zawartość materii organicznej w glebie, a ich systemy korzeniowe rozluźniają zbitą warstwę podorną. Skuteczność zależy od gatunku, terminu siewu i sposobu zagospodarowania masy zielonej.
W tekście znajdziesz informacje o tym, jakie rośliny nadają się na poplon, kiedy i jak je wysiewać, czym różnią się poplony letnie, ozime i wiosenne, jak dopasować je do warunków glebowych oraz co zrobić z nimi po zakończeniu wegetacji.
Czym jest poplon i po co się go sieje?
Poplon to roślina uprawiana po zbiorze głównego plonu, zanim nadejdzie okres zimowego spoczynku gleby. Jego główną funkcją jest ochrona i poprawa jakości podłoża, niezależnie od tego, czy mówimy o dużych areałach rolniczych, czy przydomowych ogródkach warzywnych. Zamiast zostawiać glebę pustą, wysiewa się gatunki, które rozwijają się szybko i są łatwe do późniejszego przyorania lub pozostawienia jako mulcz.
Do najważniejszych zadań poplonów należą:
- zatrzymywanie składników pokarmowych w glebie, które w innym przypadku zostałyby wypłukane,
- ograniczanie erozji, zwłaszcza po intensywnych opadach lub na glebach lekkich,
- zwiększanie zawartości próchnicy, szczególnie w przypadku roślin o dużej masie zielonej,
- poprawa struktury gleby, co wpływa na lepsze warunki dla kolejnych upraw,
- ograniczanie rozwoju chwastów przez szybkie pokrycie powierzchni pola i konkurencję o światło oraz składniki pokarmowe.
Dobrze dobrany poplon może również pełnić rolę fitosanitarną, zwłaszcza gdy stosuje się rośliny o właściwościach allelopatycznych lub ograniczających populację szkodników glebowych. Poplony nie zastępują nawożenia, ale mogą skutecznie wspierać naturalne procesy regeneracji gleby i budować jej żyzność na kolejne sezony.
Jakie rośliny nadają się na poplon?
Dobór gatunków do poplonu zależy od gleby, terminu siewu i tego, jakie rośliny będą rosły po nim. Celem jest szybkie przykrycie powierzchni pola, zatrzymanie składników pokarmowych i poprawa struktury gleby. Poplon ma też ograniczać zachwaszczenie i chronić glebę przed wysychaniem.
Najczęściej stosuje się rośliny, które rosną szybko, tworzą dużą masę zieloną i dobrze znoszą przyoranie:
- Gorczyca biała – błyskawicznie wschodzi, zagęszcza łan i hamuje rozwój chwastów. Po przyoraniu zwiększa ilość materii organicznej i ułatwia dalszą uprawę.
- Facelia błękitna – daje równy pokrój, utrzymuje wilgoć w glebie, a po rozłożeniu pozostawia ją pulchną i dobrze napowietrzoną. Sprawdza się na większości gleb.
- Łubin żółty lub wąskolistny – wzbogaca podłoże w azot, spulchnia je i przygotowuje pod kolejne zasiewy.
- Rzodkiew oleista – wytwarza silny korzeń palowy, który sięga głęboko i rozluźnia warstwy podglebia.
- Wyka z owsem – klasyczna mieszanka poplonowa, łącząca wiązanie azotu z szybkim pokryciem pola.
- Gryka zwyczajna – wykorzystuje składniki mineralne, które inaczej zostałyby wypłukane. Po przyoraniu wzbogaca glebę w łatwo rozkładającą się biomasę.
- Groch i bobik – tworzą solidną biomasę, poprawiają żyzność i zostawiają ziemię w dobrej kondycji dla roślin następczych.
- Żyto i owies – dobrze chronią powierzchnię pola, ograniczają parowanie i utratę azotu.
- Słonecznik – ma mocny system korzeniowy, który poprawia strukturę i przewiewność gleby.
Nie wszystkie gatunki można wysiewać przed dowolnymi uprawami. Gorczyca nie powinna poprzedzać kapustnych, natomiast rośliny strączkowe dobrze przygotowują stanowisko pod zboża. Mieszanki poplonowe pozwalają łączyć cechy kilku gatunków i dopasować je do warunków na polu.
Jakie są rodzaje poplonów? Poplon letni, ozimy, wiosenny
Podział poplonów wynika z terminu ich siewu i tego, jak długo pozostają w glebie. Od tego zależy zarówno dobór gatunku, jak i efekt, jaki da się osiągnąć przed następnym sezonem. Rośliny wysiewa się latem, jesienią albo wiosną – każda z tych opcji ma swoje zastosowanie.
- Poplon letni (ścierniskowy) – sieje się go bezpośrednio po zbiorach, najczęściej w lipcu lub sierpniu. Ma za zadanie szybko przykryć glebę, zatrzymać składniki mineralne i ograniczyć zachwaszczenie. Rośnie intensywnie przez kilka tygodni i zwykle zostaje przyorany jeszcze przed zimą. Sprawdza się na polach, które po zbiorze zostają puste przez dłuższy czas. W letnim poplonie warto siać gorczycę białą, facelię, rzodkiew oleistą, grykę, owies, mieszanki z wyki i łubinu.
- Poplon ozimy – wysiewa się jesienią i zostawia na zimę. Może pełnić funkcję zielonego nawozu, ale też okrywy ochronnej. Chroni glebę przed wymywaniem składników pokarmowych i wietrzeniem. Jeśli warunki pozwalają, wegetuje nawet do wiosny. Do poplonów ozimych najczęściej wykorzystuje się żyto ozime, wykę ozimą, pszenżyto, mieszanki zbóż z motylkowymi, rzepik, seradelę.
- Poplon wiosenny – mniej popularny, ale przydatny tam, gdzie gleba pozostaje nieużytkowana zimą i nie dało się wcześniej nic wysiać. Sieje się go na bardzo wczesną wiosnę, żeby przygotować stanowisko przed uprawą późniejszych roślin. Do tego celu nadają się szybko rosnące gatunki, które da się przyorać w krótkim czasie. W poplonie wiosennym najlepiej sprawdzają się facelia, rzodkiew oleista, owies, groch pastewny, bobik.
Podział poplonów według terminu siewu pozwala dobrać nie tylko gatunek, ale też sposób ich późniejszego zagospodarowania. Warto planować je z wyprzedzeniem – nie jako dodatek do pola, ale jako część całego systemu uprawy.
Kiedy siać poplon, żeby miał sens?
Termin siewu poplonu zależy przede wszystkim od tego, kiedy kończy się zbiór roślin głównych i jak długo gleba pozostanie wolna do kolejnych upraw. Dobrze jest zaplanować to wcześniej, żeby nie przegapić momentu, w którym gleba ma jeszcze wystarczająco dużo wilgoci, a rośliny zdążą się rozwinąć.
Poplon letni powinno się siać zaraz po zbiorze roślin głównych, najczęściej między połową lipca a końcem sierpnia. Im wcześniej zostanie wysiany, tym większą masę zieloną zdąży wytworzyć. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy planuje się jego przyoranie jako nawóz zielony. Przy późnym siewie gorzej się ukorzenia i zostawia mniej biomasy.
Poplon ozimy sieje się we wrześniu lub październiku, zanim gleba się wychłodzi. W sprzyjających warunkach rośliny rozwijają się jesienią i wznawiają wegetację wiosną. W regionach o łagodniejszych zimach możliwe jest wydłużenie terminu siewu do drugiej dekady października, choć zależy to od rodzaju rośliny.
Poplon wiosenny sieje się jak najwcześniej, często już w marcu, jeśli warunki glebowe na to pozwalają. Ma krótki okres rozwoju, więc ważne jest, by wybrać rośliny, które szybko wschodzą i nie wymagają wysokiej temperatury do rozpoczęcia wegetacji. Wiosenny poplon można wykorzystać przed warzywami ciepłolubnymi lub późnymi zbiorami.
Siew poplonu trzeba dostosować nie tylko do kalendarza, ale też do pogody i zasobności gleby. Opóźnienie kilku dni w okresie suszy może oznaczać zupełnie inny efekt końcowy. Lepiej siać wcześnie i dopasować mieszankę gatunków do dostępnego czasu niż czekać na idealne warunki.
Jaki poplon na różne typy gleby i warunki?
Nie wszystkie rośliny poplonowe sprawdzają się w każdych warunkach. Gleba, jej struktura, odczyn, zawartość próchnicy i wilgotność wpływają na to, jak poplon się przyjmie i jaką masę zieloną wytworzy. Trzeba też uwzględnić to, co będzie uprawiane po nim, bo niektóre rośliny mogą wprowadzać niekorzystne następstwo.
Na glebach lekkich i ubogich w próchnicę dobrze radzi sobie facelia, gryka, rzodkiew oleista, łubin żółty i owies. Rośliny te nie mają wysokich wymagań pokarmowych, a ich system korzeniowy poprawia strukturę gleby. W przypadku bardzo kwaśnego pH lepiej unikać roślin motylkowatych, które wolniej wiążą azot w takich warunkach.
Na glebach zwięzłych i cięższych sprawdzi się bobik, łubin wąskolistny, wyka siewna, żyto, a także mieszanki z owsem. Głębokie korzenie pomagają rozluźnić podłoże i poprawiają jego przewiewność. Ważne jest jednak, żeby nie dopuścić do zaskorupienia powierzchni – dlatego po zbiorze głównego plonu warto zastosować lekką uprawkę przed siewem.
Na stanowiskach po zbożach, gdzie gleba jest często przesuszona i zubożona, warto siać gorczycę, facelię, grykę albo rzodkiew oleistą. Szybko wschodzą i wykorzystują składniki, które zostały po poprzedniej uprawie. Sprawdzają się również jako ochrona przed zachwaszczeniem.
Jeśli poplon ma przygotować pole pod warzywa, dobrze jest sięgnąć po łubin, groch, facelię lub mieszanki z wyki, które wzbogacają glebę w azot i poprawiają jej strukturę. Nie powinno się natomiast siać roślin z tej samej rodziny co planowany gatunek – np. gorczycy przed kapustą, bobowatych przed grochem czy rzepaku przed kalafiorami.
Poplon powinien być dobrany tak, żeby nie pogarszał stanowiska i nie zwiększał presji ze strony szkodników lub chorób typowych dla danej grupy roślin. Warto też brać pod uwagę dostępność materiału siewnego i to, ile czasu zostało do jesieni – niektóre rośliny lepiej radzą sobie w krótkim okresie wegetacji niż inne.
Ile nasion na poplon? Jak siać gorczycę, łubin i facelię?
Poplon da dobry efekt tylko wtedy, gdy zostanie prawidłowo wysiany. Liczy się zarówno ilość nasion, jak i sposób ich rozprowadzenia oraz głębokość siewu. Gęstość łanu wpływa na tempo wzrostu, zdolność zagłuszania chwastów i rozwój systemu korzeniowego. Każdy gatunek ma inne wymagania pod tym względem.
- Gorczyca biała – wysiewa się ją w ilości 8–15 kg/ha. Na słabszych stanowiskach, gdzie rozwój roślin jest mniej intensywny, lepiej zastosować górną granicę normy. Głębokość siewu to 1–2 cm. Nie wymaga podsiewu nawozowego, ale dobrze reaguje na wilgotne stanowiska i lekką uprawkę przed siewem.
- Łubin – w zależności od odmiany zaleca się 90–120 kg/ha. W przypadku łubinu żółtego ilość wysiewu bywa nieco wyższa niż przy wąskolistnym. Siew wykonuje się na głębokość 3–5 cm, przy dobrej strukturze gleby i umiarkowanej wilgotności. Ze względu na dużą masę zieloną, łubin jest często przyorywany jako nawóz zielony.
- Facelia – najczęściej wysiewa się 8–12 kg/ha, przy czym niższe normy sprawdzają się w mieszankach, a wyższe w siewie czystym. Głębokość siewu to 1–2 cm. Facelia potrzebuje dobrze rozdrobnionej i wyrównanej powierzchni pola – źle znosi zaskorupienie. Siew można wykonać rzutowo lub siewnikiem z lekkim przykryciem gleby broną.
Niezależnie od gatunku, warto zwrócić uwagę na sposób siewu. Równomierne rozmieszczenie nasion ma znaczenie, zwłaszcza w przypadku poplonów, które mają tłumić chwasty i pokrywać równomiernie powierzchnię pola. W przypadku mieszanek należy pilnować proporcji gatunków i dostosować głębokość siewu do najbardziej wymagającego składnika. Przy siewie rzutowym dobrze jest zbronować powierzchnię lub użyć wału, żeby zwiększyć kontakt nasion z glebą.
Jakie siewniki do poplonów warto wybrać?
Do siewu poplonów można wykorzystać zarówno klasyczne siewniki rzędowe, jak i maszyny przystosowane do siewu rzutowego lub pneumatycznego. Wybór narzędzia zależy od powierzchni uprawy, dostępnego sprzętu oraz tego, czy poplon sieje się w czystym siewie, czy w mieszance.
W przypadku mniejszych areałów i roślin o drobnych nasionach, takich jak facelia, gorczyca czy rzodkiew oleista, sprawdza się siew rzutowy połączony z lekkim przykryciem gleby broną lub wałem. To najprostszy sposób, który nie wymaga precyzyjnego ustawienia redlic. Przy większym zagęszczeniu obsady warto jednak używać siewnika, który zapewni równomierne rozmieszczenie materiału.
Na większych powierzchniach, szczególnie przy uprawie łubinu, bobiku, grochu czy wyki z owsem, lepiej sprawdza się siewnik z redlicami talerzowymi lub zębowymi, który pozwala utrzymać odpowiednią głębokość siewu i odstępy między rzędami. Taki siewnik można połączyć z agregatem uprawowym, co pozwala wykonać siew i przygotowanie gleby w jednym przejeździe.
Coraz częściej wykorzystywane są też siewniki pneumatyczne, montowane na bronach talerzowych lub innych maszynach uprawowych. Dają możliwość siewu rzutowego z automatycznym dawkowaniem nasion. To dobre rozwiązanie przy siewie mieszanek poplonowych, szczególnie gdy liczy się szybkość i powierzchnia pola jest duża.
Na rynku wtórnym łatwo znaleźć używane siewniki do poplonów, które można dopasować do własnego ciągnika i warunków gospodarstwa. W przypadku małych gospodarstw sprawdzają się też niewielkie rozsiewacze do nawozów, używane do wysiewu poplonów drobnonasiennych, pod warunkiem że pole zostanie później zabronowane lub zwałowane.
Ważne jest, żeby maszyna siała równomiernie i dawała możliwość regulacji ilości wysiewu. Niedosiew poplonu to strata czasu i powierzchni – a zbyt gęsty łan utrudnia późniejsze przyoranie i nie zawsze daje lepszy efekt.
Co robić z poplonem – orać, mulczować, przyorywać?
Sposób zagospodarowania poplonu zależy od tego, jaki efekt ma zostać osiągnięty przed kolejnym sezonem. Można go przyorać, zmulczować, pozostawić jako okrywę zimową lub przekopać ręcznie – każda z tych metod ma swoje zastosowanie, ale nie wszystkie są równie skuteczne.
Przyoranie poplonu to najczęstszy sposób jego zagospodarowania. Wprowadzenie masy zielonej do gleby poprawia zawartość próchnicy, zwiększa pojemność wodną i przyspiesza rozkład resztek roślinnych. Najlepiej robić to w fazie, gdy rośliny mają dobrze rozwiniętą masę liściową, ale nie zdążyły jeszcze zdrewnieć. Przyoruje się je płytko – na głębokość od 10 do 15 cm. Zbyt późne wykonanie tej czynności utrudnia rozkład i może opóźnić siew roślin następczych.
Mulczowanie polega na ścięciu poplonu i pozostawieniu go na powierzchni gleby. Pozostawiona warstwa ogranicza parowanie, tłumi chwasty i zabezpiecza przed erozją. Sprawdza się zwłaszcza w uprawach bezorkowych lub w systemie pasowym. Warunkiem skuteczności jest równomierne rozdrobnienie roślin. Zbyt gruba warstwa może zalegać i pogarszać warunki siewu.
Zostawienie poplonu na zimę bez uprawki ma sens w przypadku ozimych mieszanek, które będą pełniły rolę okrywy ochronnej. Po przemarznięciu mogą być wymieszane z wierzchnią warstwą gleby wczesną wiosną. To dobre rozwiązanie, gdy nie planuje się intensywnego nawożenia mineralnego, a priorytetem jest poprawa struktury gleby i ograniczenie strat składników.
Nie każda metoda sprawdzi się na każdym stanowisku. Na glebach cięższych i zlewnych lepiej nie zostawiać poplonu na powierzchni bez jego rozdrobnienia. Z kolei w gospodarstwach, gdzie nie stosuje się orki, mulczowanie może dać lepsze efekty niż klasyczne przyoranie.
Jaki poplon na chwasty, a jaki do poprawy gleby?
Poplony można wysiewać z różnych powodów – jedni chcą zagłuszyć chwasty, inni poprawić strukturę podłoża lub zwiększyć zawartość azotu. Efekty zależą od gatunku i sposobu jego prowadzenia. Niektóre rośliny spełniają kilka funkcji naraz, inne działają wybiórczo.
Do ograniczania zachwaszczenia najlepiej nadają się te gatunki, które szybko wschodzą, tworzą gęsty łan i silnie konkurują o światło. Ich zadaniem jest fizyczne zagłuszenie niepożądanych gatunków oraz ograniczenie dostępu światła do powierzchni gleby.
Na poplon przeciwko chwastom sprawdzają się:
- Gorczyca biała – bardzo szybki wzrost, mocne zagęszczenie powierzchni i duża masa zielona.
- Facelia błękitna – rozwija się równomiernie, tworzy gęste okrycie i skutecznie tłumi samosiewy oraz chwasty.
- Rzodkiew oleista – długo utrzymuje aktywną wegetację, co pozwala zagospodarować pole nawet do późnej jesieni.
- Gryka zwyczajna – przykrywa pole już po kilku tygodniach, skutecznie zacienia powierzchnię i ogranicza rozwój roślin niepożądanych.
Jeśli celem jest poprawa gleby, najlepiej stosować poplony, które:
- mają głęboki system korzeniowy,
- rozluźniają glebę,
- albo wiązują azot atmosferyczny i oddają go roślinom następnym.
Do poplonów poprawiających strukturę i zasobność gleby należą:
- Łubin – spulchnia glebę, zostawia dużo masy i dostarcza azotu.
- Bobik i groch – wzbogacają glebę w związki organiczne, a po ich przyoraniu poprawia się zatrzymywanie wody.
- Wyka siewna – dobrze wiąże azot, a w mieszance z owsem tworzy zwartą strukturę poplonu.
- Rzodkiew oleista – penetruje głębsze warstwy i poprawia przewiewność podłoża.
Warto dobierać poplon nie tylko pod kątem efektu, ale też zgodności z rośliną następną i warunkami stanowiska. Mieszanki poplonowe dobrze sprawdzają się tam, gdzie trzeba jednocześnie zadbać o poprawę gleby i ograniczenie zachwaszczenia.
