Jesień to ostatni moment, by przygotować szklarnię na zimę. Gdy dni robią się krótsze, a temperatura spada, konstrukcja zaczyna pracować w zupełnie innych warunkach niż w sezonie wegetacyjnym. Zmienia się sposób użytkowania, inne są potrzeby roślin, inne zagrożenia. Nawarstwiona wilgoć, stare resztki roślin, brak przewiewu czy niedokręcone uszczelki wystarczą, żeby w środku zrobiło się nieprzyjemnie już po kilku chłodniejszych nocach. W takim stanie szklarnia szybciej niszczeje i gorzej znosi zimę.
W tym tekście znajdziesz konkretne kroki, które warto wykonać, zanim na dobre zacznie się mróz – od porządków, przez wentylację i uszczelnianie, po zimowanie roślin i zabezpieczanie narzędzi.
Dlaczego przygotowanie szklarni na zimę jest tak ważne?
Zimowe miesiące wystawiają szklarnię na dużą próbę. Zmiany temperatur, wilgoć, brak słońca i zalegający śnieg mogą osłabić zarówno konstrukcję, jak i mikroklimat wewnątrz. Przygotowanie szklarni do sezonu zimowego zapobiega gromadzeniu się chorób i szkodników, chroni rośliny wieloletnie, a także ogranicza ryzyko uszkodzeń mechanicznych wynikających z mrozu czy silnego wiatru.
Zaniedbanie porządków jesiennych prowadzi do szybszego niszczenia materiałów budulcowych, takich jak uszczelki, ramy czy folie. To również jeden z powodów, dla których oczyszczanie i zabezpieczenie wnętrza oraz konstrukcji powinno być wykonane jeszcze przed pierwszymi przymrozkami. Odpowiednio przygotowana szklarnia staje się bardziej stabilna i funkcjonalna przez cały rok — również wtedy, gdy część upraw zostaje zawieszona.
Przeczytaj także: Jak przygotować trawnik na zimę?
Jakie rośliny można przezimować w szklarni?
Nie każda szklarnia musi świecić pustkami zimą. Nawet bez dodatkowego ogrzewania można w niej bezpiecznie przechować wiele roślin, które nie przetrwałyby zimy na zewnątrz. Wszystko zależy od jej konstrukcji, uszczelnienia i panującej wewnątrz temperatury. W nieogrzewanej szklarni zimuje się głównie rośliny odporne na lekkie przymrozki lub takie, które wymagają chłodu, ale bez kontaktu z mrozem i śniegiem.
Poniżej przykłady roślin, które mogą przezimować w szklarni:
- Sałata ozima – dobrze znosi chłód i wczesną wiosną szybko wznawia wzrost.
- Szpinak – odporny na spadki temperatury, może być zbierany nawet zimą w łagodniejszym klimacie.
- Roszponka – rośnie wolniej, ale dobrze znosi zimowanie w gruncie pod osłoną.
- Czosnek ozimy – sadzony jesienią, rozpoczyna wzrost już przy niewielkim ociepleniu.
- Zioła wieloletnie (np. szczypiorek, mięta, melisa) – mogą przezimować, jeśli korzenie nie zmarzną.
- Pelargonie i fuksje – w formie uśpionej można je przechować w chłodnej, zabezpieczonej szklarni.
- Warzywa niedokończone przed zbiorem (np. por, jarmuż) – kontynuują wzrost podczas łagodnych zim.
W ogrzewanej szklarni lista gatunków znacznie się wydłuża i można pokusić się nawet o uprawy całoroczne, np. pomidory koktajlowe czy paprykę, ale to wymaga regularnego dogrzewania i doświetlania, co zwiększa koszty. Bez względu na wybór roślin, najważniejsze jest kontrolowanie wilgotności oraz wietrzenie szklarni w cieplejsze dni, aby ograniczyć rozwój pleśni i chorób.
Od czego zacząć porządki w szklarni przed zimą?
Przygotowania najlepiej rozpocząć tuż po zakończeniu ostatnich zbiorów, zanim pojawią się pierwsze większe przymrozki. Im szybciej zostaną wykonane prace porządkowe, tym mniejsze ryzyko, że szklarnia stanie się siedliskiem chorób, grzybów lub szkodników.
Porządki należy przeprowadzić krok po kroku:
- Usunięcie resztek roślin – wszystkie obumarłe części, liście, korzenie i chwasty trzeba dokładnie usunąć z gruntu, stołów oraz donic. Pozostawienie ich sprzyja zimowaniu patogenów i owadów.
- Czyszczenie konstrukcji i szyb – ściany, ramy i dach należy umyć z kurzu, osadów oraz glonów. Można użyć roztworu wody z octem lub łagodnych środków ogrodniczych. Czyste szyby przepuszczają więcej światła, co zimą ma szczególne znaczenie.
- Dezynfekcja wnętrza – po usunięciu widocznych zabrudzeń warto zastosować preparaty grzybobójcze i bakteriobójcze, szczególnie na miejscach, które wcześniej były porażone. Prace dezynfekcyjne najlepiej przeprowadzać przy otwartych drzwiach i oknach.
- Sprawdzenie stanu podłoża – jeśli ziemia w szklarni była intensywnie wykorzystywana, należy ją spulchnić, uzupełnić kompostem lub częściowo wymienić. Przy uprawach całorocznych wskazana jest rotacja stanowisk.
- Uporządkowanie akcesoriów – skrzynki, donice, podpory i narzędzia powinny zostać umyte, wysuszone i zabezpieczone. To ogranicza ryzyko przenoszenia chorób w kolejnym sezonie.
Przeczytaj także: Jak przechowywać warzywa korzeniowe na zimę?
Jak zadbać o wentylację i uszczelnienie szklarni?
Zimą szklarnia powinna być zabezpieczona przed zimnem, ale nadal musi mieć zapewnioną wymianę powietrza. Zaniedbanie któregokolwiek z tych aspektów kończy się najczęściej zawilgoceniem wnętrza i rozwojem chorób grzybowych.
Uszczelnienie najlepiej rozpocząć od przeglądu całej konstrukcji. Trzeba dokładnie sprawdzić:
- połączenia ram,
- okolice drzwi i okien,
- narożniki i miejsca mocowania płyt lub folii.
Szczeliny można uzupełnić silikonem, pianką niskoprężną lub specjalną taśmą naprawczą. W przypadku szklarni z poliwęglanu dobrze sprawdza się taśma aluminiowa do krawędzi płyt. Zużyte uszczelki warto wymienić, szczególnie jeśli w przeszłości pojawiały się tam przecieki. Konstrukcja powinna być solidna, bez luzów, które mogłyby się powiększyć pod wpływem wiatru.
Wentylacja wymaga systematycznego działania, nawet w czasie mrozów. Zimą najwięcej wilgoci gromadzi się w słoneczne dni, gdy temperatura wewnątrz chwilowo rośnie. Dlatego najlepiej wietrzyć szklarnie krótko, ale regularnie – zawsze w godzinach południowych, gdy jest najcieplej. Wystarczy otworzyć na kilka minut drzwi lub okno, by pozbyć się nadmiaru pary wodnej.
W większych konstrukcjach warto zastosować:
- siłowniki do okien, które samoczynnie otwierają je przy określonej temperaturze,
- kratki wentylacyjne z ruchomymi klapkami, chroniące przed wychłodzeniem nocą,
- cyrkulator powietrza, który zapobiega zastojom wilgoci w trudno dostępnych miejscach.
Należy unikać sytuacji, w której szklarnia pozostaje całkowicie zamknięta przez kilka dni z rzędu. Brak ruchu powietrza to główny powód pojawiania się szarej pleśni, osadów i gnicia podstawy roślin.
Czy warto ogrzewać szklarnię zimą i jakie są opcje?
Ogrzewanie szklarni zimą ma sens wtedy, gdy przechowywane są w niej rośliny wrażliwe na niskie temperatury lub prowadzi się całoroczną uprawę. W takich warunkach utrzymanie dodatniej temperatury wewnątrz staje się konieczne. Przy uprawie gatunków odpornych na chłód albo gdy szklarnia służy jedynie jako osłona konstrukcyjna, ogrzewanie nie jest wymagane.
Dla tych, którzy planują dogrzewać wnętrze, dostępne są różne metody:
- Grzejniki elektryczne – łatwe w montażu i sterowaniu. Dobrze sprawdzają się w małych szklarniach, szczególnie z termostatem utrzymującym stałą temperaturę.
- Nagrzewnice gazowe lub olejowe – wykorzystywane głównie w większych konstrukcjach. Wymagają dobrej wentylacji i kontroli, ponieważ zużywają tlen.
- Maty i kable grzewcze – stosowane punktowo, np. pod donicami lub stołami z rozsadą. Sprawdzają się przy uprawie siewek i młodych roślin.
- Piece na paliwo stałe – coraz rzadziej używane, ale nadal obecne w tradycyjnych uprawach. Wymagają stałego nadzoru i dobrej izolacji szklarni.
- Ogrzewanie solarne – magazynowanie ciepła dziennego w beczkach z wodą lub podłożu. Działa wspomagająco, ale nie zapewnia stałej temperatury przy silnym mrozie.
Wybierając sposób ogrzewania, trzeba uwzględnić zarówno koszty, jak i możliwości techniczne konstrukcji. Ogrzewanie powinno iść w parze z kontrolą wilgotności, bo przy braku wentylacji łatwo o skok wilgoci i rozwój pleśni.
Jak zabezpieczyć sprzęt i narzędzia ogrodnicze na zimę?
Zostawienie sprzętu ogrodniczego w szklarni na zimę bez żadnego przygotowania zwykle kończy się jego zniszczeniem. Wystarczy kilka tygodni podwyższonej wilgotności, brak cyrkulacji powietrza i wahania temperatury, żeby pojawiła się rdza, pleśń lub pęknięcia w drewnie. Dlatego po zakończeniu sezonu warto od razu zająć się czyszczeniem i zabezpieczaniem narzędzi.
Każdy element, który miał kontakt z ziemią, resztkami roślin czy sokami, trzeba dokładnie umyć i osuszyć. W przypadku powierzchni metalowych najlepiej sprawdza się przetarcie ich olejem roślinnym albo wazeliną techniczną. Jeśli narzędzie było używane przy roślinach porażonych, warto je dodatkowo odkazić spirytusem lub roztworem nadmanganianu potasu. Części drewniane, szczególnie trzonki, warto przeszlifować i zaimpregnować, żeby nie chłonęły wilgoci w okresie przestoju.
Gotowy do przechowania sprzęt nie powinien leżeć na ziemi ani być wrzucony luzem do skrzyni. Najlepiej sprawdzają się haczyki, wieszaki i suche półki – nawet jeśli szklarnia jest nieogrzewana, porządek i przewiewność ograniczają ryzyko zawilgocenia. Zadbany sprzęt nie wymaga potem szorowania ani napraw na ostatnią chwilę, co przy pierwszych pracach wiosennych często oszczędza czas i nerwy.
